ARDIÇ

Türk İnkılaplarının bir çoğunun Cumhuriyetten önce de bazı aydınların dile getirdiği bilinen bir gerçek. Ancak bu dile getirenler arasında öyle biri var ki bizzat Atatürk'e ilham kaynağı olmuştur. Bir milletin kaderi yalnızca savaş meydanlarında değil, kalemle yazılan düşüncelerle de belirlenir. İsmail Hakkı Kılıçzade’nin 1912’de İçtihat Dergisine yazdığı “Pek Uyanık Bir Uyku”, Türk inkılaplarının fikirsel babası sayılabilir. Onun hayalini kurduğu toplum, Atatürk’ün kurduğu Cumhuriyet’te büyük ölçüde hayata geçirilmiştir. Bugün bu yazı yeniden okunmalı, tartışılmalı ve genç kuşaklara anlatılmalıdır. Çünkü o “uyanık uyku”, hâlâ Türkiye’yi uyandırmaya devam ediyor. İsmail Hakkı Kılıçzade, 1872 yılında Osmanlı’nın Niş (bugünkü Sırbistan) şehrinde doğdu. Ailesi Balkan Savaşı sırasında Manastır’a göç etmek zorunda kaldı; bu yıllarda özellikle Manastır’da eğitimini sürdüren Kılıçzade, pozitif bilimlere ve biyolojik materyalizme yakın fikirler geliştirdi. 1890’da İstanbul’daki Mühendishan...

Türk tarihinin dönüm noktalarından biri olan 19 Mayıs 1919'da Mustafa Kemal Paşa'nın Samsun'a çıkışı, Milli Mücadele'nin fiilen başlaması anlamına gelir. Ancak bu önemli olayın ardından, Atatürk'ün Samsun'a gönderilmesinde dönemin padişahı Vahdettin'in etkili olduğu yönünde çeşitli iddialar ortaya atılmıştır. Bu iddialar, özellikle bazı tarih yorumcuları ve siyasi çevreler tarafından zaman zaman gündeme getirilmiş, Atatürk'ün liderliğinin bağımsızlığına gölge düşürme amacı taşımıştır. Oysa tarihsel belgeler ve dönemin resmi kayıtları, bu tür iddiaların asılsız olduğunu açıkça ortaya koymaktadır.   İDDİALARIN ÇIKIŞ NOKTASI Atatürk’ü Samsun’a Vahdettin’in gönderdiği iddialarının ilk çıkış noktalarından biri, 1929 yılında Mevlanzade Rıfat’ın Halep’te yayımladığı “Türkiye İnkılâbının İç Yüzü” adlı kitapta ortaya atılmasıdır. Bu kitapta, Vahdettin’in 14 Mayıs 1919’da Mustafa Kemal’e bir ferman verdiği ve onu Kurtuluş Savaşı’nı başlatması için Anadolu’ya gönde...

Türkiye Cumhuriyeti'nin ilanının üzerinden henüz iki yıl geçmişti ki, genç devlet, çok ciddi bir tehdit ile karşı karşıya kaldı: Şeyh Said İsyanı. 1925 yılı başında Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da başlayan bu ayaklanma, Cumhuriyet’in merkeziyetçi, laik ve ulus-devlet inşa sürecine karşı gelen ilk büyük kalkışma olarak tarihe geçti. Peki, bu isyanın arkasında ne vardı? Yalnızca dini bir direniş miydi, yoksa etnik ve sosyal faktörler de etkili miydi? 1.Tarihsel Arka Plan Cumhuriyet’in ilk yıllarında gerçekleştirilen köklü reformlar, özellikle Doğu ve Güneydoğu Anadolu’daki geleneksel yapıları ciddi biçimde etkiledi. 1924 yılında halifeliğin kaldırılması, şeriat esaslı hukukun yerini Medeni Kanun’un alması, tekke ve zaviyelerin kapatılması, dindar ve muhafazakâr çevrelerde büyük tepki uyandırdı [1]. Bu süreçte Nakşibendi tarikatı önderlerinden Şeyh Said, bu düzenlemeleri İslam’a karşı bir saldırı olarak yorumladı.   2.İsyanın Lideri: Şeyh Said Kimdir? Şeyh Said,...